Десять заповедей

Десять заповедей записаны в 20-й главе книги Исход и в 5-й главе книги Второзаконие. В Ветхом Завете они названы «словами завета» (Исх 34:28) и «десятословием» (Исх 34:28; Втор 4:13), а в Новом Завете — «заповедями», по-гречески ἐντολαί (Мф 19:17; Рим 13:9). Сегодня Десять заповедей часто называют Декалогом — от греческого δέκα λόγοι, «десять слов».

Обе записи Десяти заповедей по сути одинаковы, но заповедь о субботе обоснована в них по-разному: в Исходе — сотворением мира, во Второзаконии — избавлением Израиля из египетского рабства.

В Новом Завете Иисус и апостолы не раз ссылаются на эти заповеди — на все, кроме заповеди о субботе. При этом они говорят прежде всего о внутреннем, а не о внешнем их исполнении и выделяют два главных требования: любовь к Богу и любовь к ближнему.

Исход и Второзаконие

Я Гасподзь, Бог твой, Які вывеў цябе зь зямлі Егіпецкай, з дома рабства;

хай ня будзе ў цябе іншых багоў перад абліччам Маім.

Не рабі сабе куміра і ніякай выявы таго, што на небе ўгары, і што на зямлі ўнізе і што ў вадзе ніжэй зямлі;

не пакланяйся ім і ня служы ім, бо Я Гасподзь, Бог твой, Бог руплівец, Які карае дзяцей за віну бацькоў да трэцяга і чацьвёртага роду, што ненавідзяць мяне,

і Які чыніць мілату тысячам родаў, што любяць Мяне і шануюць запаведзі Мае.

Не вымаўляй імя Госпада, Бога твайго, марна, бо Гасподзь не пакіне без пакараньня таго, хто вымаўляе імя Яго марна.

Але памятай дзень суботні, каб сьвяціць яго;

шэсьць дзён працуй і рабі ўсякія дзеі твае,

а дзень сёмы - субота Госпаду, Богу твайму: не рабі ў гэты ніякай працы ні ты, ні сын твой, ні дачка твая, ні раб твой, ні рабыня твая, ні быдла тваё, ні прыхадзень, які ў брамах тваіх;

бо за шэсьць дзён стварыў Гасподзь неба і зямлю, мора і ўсё, што ў іх, а ў дзень сёмы спачыў; таму дабраславіў Гасподзь дзень суботні і асьвяціў яго.

Шануй бацьку твайго і маці тваю, каб падоўжыліся дні твае на зямлі, якую Гасподзь, Бог твой, дае табе.

Не забівай.

Ня чыні пералюбу.

Ня крадзь.

Не кажы ілжывага сьведчаньня на блізкага твайго.

Ня прагні дому блізкага твайго; ня прагні жонкі блізкага твайго, ні раба ягонага, ні рабыні ягонай, ні вала ягонага, ні асла ягонага, нічога, што ў блізкага твайго.

Исход 20:2–17 · СёмухаПераклад Сёмухі

Я Гасподзь, Бог твой, Які вывеў цябе зь зямлі Егіпецкай, з дому рабства;

хай ня будзе ў цябе іншых багоў прад абліччам Маім.

Не рабі сабе балвана і ніякай выявы таго, што на небе ўгары і што на зямлі ўнізе і што ў вадзе ніжэй зямлі,

не пакланяйся ім і ня служы ім; бо Я Гасподзь, Бог твой, Бог руплівец, Які за правіну бацькоў карае дзяцей да трэцяга і чацьвёртага пакаленьня што ненавідзяць Мяне,

Які творыць міласьць тысячам тых, хто любіць Мяне і шануе запаветы Мае.

Не вымаўляй імя Госпада, Бога твайго, марна; бо не пакіне Гасподзь без пакараньня таго, хто ўжывае імя Ягонае марна.

Сачы за днём суботнім, каб сьвята шанаваць яго, як наказаў табе Гасподзь, Бог твой;

шэсьць дзён працуй і рабі ўсякія працы твае,

а дзень сёмы субота Госпаду, Богу твайму: не рабі ніякае працы, ні ты, ні сын твой, ні дачка твая, ні раб твой, ні рабыня твая, ні вол твой, ні асёл твой, ні ўсякае быдла тваё, ні прыхадзень твой, які ў цябе, каб адпачыў раб твой і рабыня твая, як і ты;

і памятай, што быў рабом у зямлі Егіпецкай, але Гасподзь, Бог твой, вывеў цябе адтуль рукою моцнаю і мышцаю высокаю, таму і загадаў табе Гасподзь, Бог твой, сьвяткаваць дзень суботні.

Шануй бацьку твайго і маці тваю, як загадаў табе Гасподзь, Бог твой, каб падоўжыліся дні твае, і каб добра было табе на той зямлі, якую Гасподзь, Бог твой, дае табе.

Не забівай.

Ня чыні пералюбу.

Ня крадзь.

Не кажы фальшывага сьведчаньня на блізкага твайго.

Не жадай жонкі блізкага твайго і не жадай дома блізкага твайго, ні поля ягонага, ні раба ягонага, ні рабыні ягонай, ні вала ягонага, ні асла ягонага, ні ўсяго, што ёсьць у блізкага твайго.

Второзаконие 5:6–21 · СёмухаПераклад Сёмухі

Как делят заповеди

В тексте больше десяти повелений, и разделить его на десять заповедей можно по-разному. В таблице — какой по счёту заповедью считается каждое место в каждой традиции; прочерк значит, что место в счёт заповедей не входит, а «вст.» — что это вступление: своего номера у него нет, но оно считается частью Десяти заповедей.

Текст Исход Второзаконие Септуагинта Талмуд Августин Филон Католики Лютеране Реформаты
«Я Господь, Бог твой…» 20:2 5:6 — 1 — — 1 — вст.
«Да не будет у тебя других богов…» 20:3 5:7 1 2 1 1 1 1 1
«Не делай себе кумира…» 20:4–6 5:8–10 2 2 1 2 1 — 2
«Не произноси имени Господа, Бога твоего, напрасно…» 20:7 5:11 3 3 2 3 2 2 3
«Помни (наблюдай) день субботний…» 20:8–11 5:12–15 4 4 3 4 3 3 4
«Почитай отца твоего и мать твою…» 20:12 5:16 5 5 4 5 4 4 5
«Не убивай» 20:13 5:17 6 6 5 7 5 5 6
«Не прелюбодействуй» 20:14 5:18 7 7 6 6 6 6 7
«Не кради» 20:15 5:19 8 8 7 8 7 7 8
«Не произноси ложного свидетельства…» 20:16 5:20 9 9 8 9 8 8 9
«Не желай дома ближнего твоего» 20:17 5:21 10 10 10 10 10 9 10
«Не желай жены ближнего твоего» 20:17 5:21 10 10 9 10 9 10 10
«…ни раба его, ни рабыни его… ничего, что у ближнего твоего» 20:17 5:21 10 10 10 10 10 10 10
  • Септуагинта — греческий перевод Ветхого Завета. Её деление сегодня приняли православная и большинство протестантских церквей, кроме лютеран.
  • Талмуд — по еврейской традиции первая заповедь — вступление «Я Господь, Бог твой…».
  • Блаженный Августин следует еврейской традиции, но вступление заповедью не считает, а последнюю заповедь «Не желай» делит на две по порядку слов во Второзаконии.
  • Филон Александрийский делит так же, как Септуагинта, но заповеди «Не убивай» и «Не прелюбодействуй» у него поменялись местами.
  • Католическая церковь следует делению Августина, но вступление считает частью первой заповеди.
  • Лютеране следуют делению Августина, но без запрета на изображения; за основу берут текст книги Исход.
  • Реформатские церкви следуют делению Септуагинты; вступление считается необходимой частью Десяти заповедей и обязательно произносится вместе с ними.